( thoinetso.vn) Chiều Sài Gòn những ngày đầu mùa mưa luôn rất lạ.
Buổi trưa nắng gắt đến cháy da, mặt đường hầm hập hơi nóng. Nhưng chỉ vài giờ sau, bầu trời đột ngột tối sầm, mưa trút xuống bất ngờ. Có khi chỉ là cơn mưa vài chục phút, có khi kéo dài khiến nhiều tuyến đường ngập cục bộ, dòng người chen chúc tìm đường về nhà.
Ảnh minh họa( Mạng internet)
Trong khoảnh khắc ấy, điện thoại của hàng triệu người lại mở cùng một ứng dụng quen thuộc: gọi xe công nghệ, taxi điện, taxi truyền thống.
Và cũng trong đúng khoảnh khắc đó, một thực tế khiến không ít người ngán ngẩm lặp đi lặp lại:
một cuốc xe bình thường 70.000 đồng có thể nhảy lên 120.000–150.000 đồng.
Một quãng đường chỉ vài km từ trung tâm về khu dân cư ngoại thành có thể tăng gấp đôi, thậm chí hơn.
Giờ tan tầm, trời mưa lớn, giá lại tiếp tục “leo thang”.
Khách hàng nhìn màn hình, thở dài nhưng vẫn phải bấm “đặt xe”.
Không phải vì họ thích giá cao.
Mà vì họ gần như không còn lựa chọn khác.
Người đứng giữa cơn mưa không thể mặc cả.
Người vừa tan ca không thể chờ vài tiếng đồng hồ để giá giảm.
Người có việc gấp, người đi bệnh viện, phụ huynh đón con, người lớn tuổi… càng không có quyền từ chối khi nhu cầu di chuyển trở thành nhu cầu thiết yếu.
Về lý thuyết, các doanh nghiệp gọi đây là “giá cước linh hoạt theo cung – cầu” (surge pricing). Khi nhu cầu tăng cao nhưng số lượng tài xế ít, hệ thống tự động điều chỉnh giá nhằm khuyến khích tài xế hoạt động nhiều hơn.
Mô hình này không phải Việt Nam tự nghĩ ra. Các nền tảng như Grab Việt Nam, Xanh SM hay nhiều hãng công nghệ quốc tế đều áp dụng dưới những tên gọi khác nhau.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: ranh giới giữa cơ chế thị trường và sự bất cân xứng quyền lực đang ngày càng mong manh.
Người tiêu dùng có thật sự được “thỏa thuận giá” hay không?
Hay chỉ đơn giản là bị đặt trước một mức giá do thuật toán quyết định, muốn đi thì chấp nhận, không đi thì đứng giữa mưa?
Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, tổ chức kinh doanh phải minh bạch thông tin giá cả, điều kiện giao dịch và không được gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin đầy đủ trước khi quyết định sử dụng dịch vụ.
Trong khi đó, Luật Giá Việt Nam cũng quy định nguyên tắc niêm yết, công khai giá đối với nhiều loại hình dịch vụ.
Tuy nhiên, khoảng trống pháp lý hiện nay nằm ở chỗ:
thuật toán tăng giá theo thời gian thực của các nền tảng công nghệ vẫn đang vận hành rất nhanh, trong khi cơ chế giám sát mức tăng hợp lý hay giới hạn tăng giá trong tình huống đặc biệt vẫn chưa thật sự rõ ràng.
Nếu ngày thường một cuốc xe là 80.000 đồng, trời mưa tăng lên 100.000–120.000 đồng để cân bằng cung cầu có thể còn được lý giải.
Nhưng nếu tăng lên 180.000–250.000 đồng trong khi khách hàng không còn lựa chọn nào khác, câu hỏi về đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội cần được đặt ra.
Chúng ta từng rất mạnh tay với câu chuyện “té nước theo mưa” ở giá khẩu trang thời dịch bệnh.
Vậy với dịch vụ vận tải công nghệ – lĩnh vực đã trở thành một phần của hạ tầng giao thông đô thị – liệu có nên có cơ chế giám sát tương tự khi giá tăng bất thường?
Cũng cần nhìn công bằng hơn: tài xế công nghệ ngoài trời mưa gió cũng đối mặt rủi ro thật. Xe hư hỏng, nguy cơ tai nạn, thời gian di chuyển kéo dài, thu nhập bị chia sẻ qua nền tảng… họ cũng có lý do để được hưởng mức giá cao hơn trong điều kiện khó khăn.
Nhưng quyền lợi tài xế không thể trở thành lý do để thuật toán vô hình muốn tăng bao nhiêu thì tăng.
Khi một ứng dụng đã chi phối phần lớn thói quen đi lại của đô thị, nó không còn đơn thuần là câu chuyện thương mại tự do. Nó liên quan đến quyền lợi người dân, cạnh tranh lành mạnh và trách nhiệm quản lý nhà nước.
Sài Gòn vẫn sẽ còn những cơn mưa bất chợt.
Người dân vẫn phải đi làm, đi học, mưu sinh giữa những cơn mưa ấy.
Điều họ cần không phải là những lời giải thích mỹ miều về “công nghệ tối ưu giá”.
Điều họ cần là một thị trường minh bạch hơn, công bằng hơn.
Và trên hết là câu hỏi mà cơ quan quản lý không nên né tránh:
Thuật toán tăng giá theo mưa gió, giờ cao điểm hiện nay là cơ chế thị trường hợp lý… hay đang dần trở thành một dạng “luật rừng” số hóa mà người tiêu dùng buộc phải chấp nhận?
Bài ảnh: Hà Lê
Lê Khánh Ngân
17/05/2026 13:53:37Người dùng
Sài Gòn chợt nắng, chợt mưa… và những cuốc xe “thuận mua nhưng khó mặc cả”
Buổi trưa nắng gắt đến cháy da, mặt đường hầm hập hơi nóng. Nhưng chỉ vài giờ sau, bầu trời đột ngột tối sầm, mưa trút xuống bất ngờ. Có khi chỉ là cơn mưa vài chục phút, có khi kéo dài khiến nhiều tuyến đường ngập cục bộ, dòng người chen chúc tìm đường về nhà.
Trong khoảnh khắc ấy, điện thoại của hàng triệu người lại mở cùng một ứng dụng quen thuộc: gọi xe công nghệ, taxi điện, taxi truyền thống.
Và cũng trong đúng khoảnh khắc đó, một thực tế khiến không ít người ngán ngẩm lặp đi lặp lại:
một cuốc xe bình thường 70.000 đồng có thể nhảy lên 120.000–150.000 đồng.
Một quãng đường chỉ vài km từ trung tâm về khu dân cư ngoại thành có thể tăng gấp đôi, thậm chí hơn.
Giờ tan tầm, trời mưa lớn, giá lại tiếp tục “leo thang”.
Khách hàng nhìn màn hình, thở dài nhưng vẫn phải bấm “đặt xe”.
Không phải vì họ thích giá cao.
Mà vì họ gần như không còn lựa chọn khác.
Người đứng giữa cơn mưa không thể mặc cả.
Người vừa tan ca không thể chờ vài tiếng đồng hồ để giá giảm.
Người có việc gấp, người đi bệnh viện, phụ huynh đón con, người lớn tuổi… càng không có quyền từ chối khi nhu cầu di chuyển trở thành nhu cầu thiết yếu.
Về lý thuyết, các doanh nghiệp gọi đây là “giá cước linh hoạt theo cung – cầu” (surge pricing). Khi nhu cầu tăng cao nhưng số lượng tài xế ít, hệ thống tự động điều chỉnh giá nhằm khuyến khích tài xế hoạt động nhiều hơn.
Mô hình này không phải Việt Nam tự nghĩ ra. Các nền tảng như Grab Việt Nam, Xanh SM hay nhiều hãng công nghệ quốc tế đều áp dụng dưới những tên gọi khác nhau.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: ranh giới giữa cơ chế thị trường và sự bất cân xứng quyền lực đang ngày càng mong manh.
Người tiêu dùng có thật sự được “thỏa thuận giá” hay không?
Hay chỉ đơn giản là bị đặt trước một mức giá do thuật toán quyết định, muốn đi thì chấp nhận, không đi thì đứng giữa mưa?
Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, tổ chức kinh doanh phải minh bạch thông tin giá cả, điều kiện giao dịch và không được gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin đầy đủ trước khi quyết định sử dụng dịch vụ.
Trong khi đó, Luật Giá Việt Nam cũng quy định nguyên tắc niêm yết, công khai giá đối với nhiều loại hình dịch vụ.
Tuy nhiên, khoảng trống pháp lý hiện nay nằm ở chỗ:
thuật toán tăng giá theo thời gian thực của các nền tảng công nghệ vẫn đang vận hành rất nhanh, trong khi cơ chế giám sát mức tăng hợp lý hay giới hạn tăng giá trong tình huống đặc biệt vẫn chưa thật sự rõ ràng.
Nếu ngày thường một cuốc xe là 80.000 đồng, trời mưa tăng lên 100.000–120.000 đồng để cân bằng cung cầu có thể còn được lý giải.
Nhưng nếu tăng lên 180.000–250.000 đồng trong khi khách hàng không còn lựa chọn nào khác, câu hỏi về đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội cần được đặt ra.
Chúng ta từng rất mạnh tay với câu chuyện “té nước theo mưa” ở giá khẩu trang thời dịch bệnh.
Vậy với dịch vụ vận tải công nghệ – lĩnh vực đã trở thành một phần của hạ tầng giao thông đô thị – liệu có nên có cơ chế giám sát tương tự khi giá tăng bất thường?
Cũng cần nhìn công bằng hơn: tài xế công nghệ ngoài trời mưa gió cũng đối mặt rủi ro thật. Xe hư hỏng, nguy cơ tai nạn, thời gian di chuyển kéo dài, thu nhập bị chia sẻ qua nền tảng… họ cũng có lý do để được hưởng mức giá cao hơn trong điều kiện khó khăn.
Nhưng quyền lợi tài xế không thể trở thành lý do để thuật toán vô hình muốn tăng bao nhiêu thì tăng.
Khi một ứng dụng đã chi phối phần lớn thói quen đi lại của đô thị, nó không còn đơn thuần là câu chuyện thương mại tự do. Nó liên quan đến quyền lợi người dân, cạnh tranh lành mạnh và trách nhiệm quản lý nhà nước.
Sài Gòn vẫn sẽ còn những cơn mưa bất chợt.
Người dân vẫn phải đi làm, đi học, mưu sinh giữa những cơn mưa ấy.
Điều họ cần không phải là những lời giải thích mỹ miều về “công nghệ tối ưu giá”.
Điều họ cần là một thị trường minh bạch hơn, công bằng hơn.
Và trên hết là câu hỏi mà cơ quan quản lý không nên né tránh:
Thuật toán tăng giá theo mưa gió, giờ cao điểm hiện nay là cơ chế thị trường hợp lý… hay đang dần trở thành một dạng “luật rừng” số hóa mà người tiêu dùng buộc phải chấp nhận?
Bài ảnh: Hà Lê