Hào nhoáng những “hệ sinh thái cộng đồng” và trách nhiệm của người làm truyền thông

Điều đáng nói là nhiều doanh nghiệp ban đầu được biết đến với lĩnh vực đào tạo, công nghệ hoặc tư vấn, nhưng sau một thời gian lại mở rộng sang rất nhiều hoạt động khác như bán sản phẩm tiêu dùng, thực phẩm, mỹ phẩm, tổ chức hội thảo cộng đồng, xây dựng mạng lưới cộng tác viên, phát triển “thành viên hệ thống”, liên tục khai trương văn phòng đại diện, chi nhánh hoặc trung tâm kết nối ở nhiều địa phương.

Nhìn bề ngoài, đây có thể là xu hướng phát triển đa ngành của doanh nghiệp trong thời đại số. Nhưng phía sau những buổi lễ khai trương rầm rộ, những sân khấu lung linh ánh đèn, những lời phát biểu đầy cảm hứng về “khởi nghiệp”, “đồng hành cộng đồng”, “thay đổi cuộc sống”, lại đặt ra không ít câu hỏi khiến xã hội cần nhìn nhận một cách tỉnh táo hơn.

Không khó để bắt gặp những bài quảng bá với hình ảnh đông người tham dự, những tấm bằng khen, những lời giới thiệu về hệ sinh thái lớn mạnh, đội ngũ lãnh đạo thành đạt hay các kế hoạch mở rộng hàng chục chi nhánh. Nhiều cộng tác viên truyền thông, vì thiếu thời gian kiểm chứng hoặc vì tâm lý nể nang, dễ dàng đăng tải lại những nội dung này như một thành tựu nổi bật mà chưa tìm hiểu kỹ bản chất hoạt động phía sau.

Trong khi đó, điều người dân quan tâm không phải là sân khấu lớn đến đâu hay khẩu hiệu hoành tráng thế nào, mà là doanh nghiệp đó thực sự hoạt động ra sao, giá trị thật nằm ở đâu và mô hình vận hành có minh bạch hay không.

Một doanh nghiệp có thể đăng ký nhiều ngành nghề khác nhau là chuyện bình thường theo pháp luật. Nhưng nếu hoạt động quảng bá vượt quá năng lực thực tế, dùng hình ảnh cộng đồng để tạo hiệu ứng đám đông, hoặc xây dựng mạng lưới phát triển theo kiểu tầng lớp trung gian, hưởng hoa hồng từ việc mở rộng hệ thống thay vì giá trị sản phẩm thực chất, thì rất dễ gây ra những hệ lụy xã hội.

Đáng lo hơn là hiện nay nhiều mô hình sử dụng những thuật ngữ công nghệ hiện đại như AI, blockchain, dữ liệu lớn, chuyển đổi số, nền tảng phi tập trung… như một lớp vỏ hào nhoáng để tạo niềm tin. Trong khi thực tế, phần đông người tham gia lại không đủ hiểu biết chuyên môn để kiểm chứng những khái niệm đó có thật sự được ứng dụng hay chỉ dừng ở mức khẩu hiệu truyền thông.

Không ít người dân, đặc biệt là người lớn tuổi, nội trợ, lao động tự do hoặc những người đang tìm kiếm cơ hội tăng thu nhập, rất dễ bị cuốn theo tâm lý “người quen giới thiệu”, “đông người tham gia”, “có nhiều chi nhánh”, “được truyền thông đưa tin”, từ đó đặt niềm tin quá nhanh vào những mô hình chưa được kiểm chứng đầy đủ.

Trong bối cảnh đó, trách nhiệm của người làm truyền thông, cộng tác viên viết bài và các trang thông tin điện tử lại càng quan trọng hơn bao giờ hết. Không phải cứ có sự kiện đông người, có băng rôn khẩu hiệu hay vài lời giới thiệu hấp dẫn là vội vàng đăng tải theo hướng ca ngợi. Người cầm bút cần hiểu rằng, một bài viết thiếu kiểm chứng không chỉ ảnh hưởng đến uy tín nghề nghiệp mà còn có thể vô tình tiếp tay cho những hoạt động chưa minh bạch.

Truyền thông không phải là nơi “đăng cho vui”, “đăng vì quan hệ” hay “đăng theo phong trào”. Một bài viết có trách nhiệm cần đặt câu hỏi ngược lại:
Doanh nghiệp này hoạt động thực chất ra sao?
Sản phẩm có nguồn gốc và pháp lý rõ ràng không?
Mô hình doanh thu đến từ đâu?
Việc mở rộng chi nhánh có tương xứng năng lực thật hay chỉ mang tính tạo hình ảnh?
Các thông tin quảng bá đã được cơ quan chức năng xác nhận hay chỉ là nội dung tự giới thiệu?

Sự phát triển của doanh nghiệp là điều đáng khuyến khích. Nhưng xã hội cũng cần sự minh bạch, trung thực và trách nhiệm trong hoạt động quảng bá. Còn với người làm báo chí và truyền thông, điều quý giá nhất không phải là vài bài viết mang tính PR nhất thời, mà là giữ được sự tỉnh táo, khách quan và niềm tin của độc giả.

Giữa thời đại mà ai cũng có thể trở thành “người truyền tin”, thì trách nhiệm kiểm chứng và đạo đức nghề nghiệp lại càng cần được đặt lên hàng đầu.

HÀ LÊ