(thoinetso.vn) Giáo dục từ lâu luôn được xem là nền móng quan trọng nhất của một quốc gia. Một đất nước muốn phát triển bền vững phải bắt đầu từ một nền giáo dục công bằng, nơi người thầy được tôn trọng đúng năng lực, học sinh được phát triển toàn diện và hệ thống quản lý vận hành bằng chuyên môn thực chất. Thế nhưng nhìn vào thực tế hiện nay, nhiều bất cập đang cùng lúc bộc lộ, từ câu chuyện giáo viên giỏi nhưng không được nâng hạng, học sinh bị cuốn vào vòng xoáy học thêm triền miên, cho tới nguy cơ quản lý giáo dục bị hành chính hóa sau quá trình sáp nhập bộ máy. Nếu không có những cải cách mạnh mẽ và thực chất, những bất cập này có thể trở thành lực cản lớn đối với tương lai của cả một thế hệ.
Hình ảnh minh họa nền giáo dục xưa ( ảnh mạng internet)
Tại nhiều địa phương, không ít giáo viên đang rơi vào nghịch cảnh đầy chua xót. Họ có bằng đại học đúng chuẩn theo quy định, có bằng khen của UBND tỉnh, đạt danh hiệu thi đua, có sáng kiến kinh nghiệm được công nhận, nhiều năm hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, thậm chí làm tổ trưởng chuyên môn liên tục hơn 10 năm. Theo quy định của Luật Giáo dục 2019, Luật Viên chức sửa đổi và các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viên, đây là những trường hợp hoàn toàn đủ điều kiện để được xem xét nâng hạng. Thế nhưng trên thực tế, không ít hồ sơ vẫn bị kéo dài vô thời hạn, bị “ngâm” ở cấp trường hoặc bị từ chối mà không có văn bản giải thích rõ ràng. Có trường hợp tổ chuyên môn đã họp nhiều lần và đồng thuận đề xuất nhưng hiệu trưởng vẫn không ký xác nhận. Có giáo viên phản ánh rằng sự đánh giá đôi khi không còn dựa trên năng lực chuyên môn mà bị chi phối bởi yếu tố quan hệ nội bộ, cảm tính cá nhân hoặc những lợi ích khó gọi tên. Khi người thầy giỏi bị đối xử thiếu công bằng, điều bị tổn thương không chỉ là quyền lợi cá nhân mà còn là động lực cống hiến của cả đội ngũ giáo viên.
Một vấn đề khác đang khiến nhiều người lo ngại là quá trình sắp xếp lại bộ máy hành chính theo chủ trương sáp nhập tỉnh, bỏ cấp huyện, sáp nhập xã. Đây là chủ trương đúng nhằm tinh gọn bộ máy, nhưng trong lĩnh vực giáo dục lại đang phát sinh những khoảng trống đáng lo ngại. Tại một số nơi, cán bộ thuộc lĩnh vực văn hóa – xã hội hoặc hành chính tổng hợp được giao thêm nhiệm vụ phụ trách giáo dục dù không có nền tảng nghiệp vụ chuyên môn về quản trị trường học hay sư phạm. Giáo dục là lĩnh vực đặc thù, không thể chỉ quản lý bằng việc thu báo cáo, ký giấy tờ hay truyền đạt văn bản hành chính. Người quản lý giáo dục cần hiểu chương trình đào tạo, tiêu chuẩn giáo viên, công tác kiểm định chất lượng, tâm lý học sinh và đặc thù vận hành của trường học. Nếu quản lý giáo dục bị giao cho người không có chuyên môn phù hợp, nguy cơ hành chính hóa giáo dục sẽ ngày càng lớn, kéo theo nhiều quyết định thiếu thực tiễn ảnh hưởng trực tiếp tới giáo viên và học sinh.
Trong khi đó, ở một góc nhìn khác, nhiều phụ huynh cũng đang chịu áp lực nặng nề từ chính môi trường giáo dục hiện nay. Chính sách miễn hoặc giảm học phí của Nhà nước là tín hiệu tích cực nhằm giảm gánh nặng cho người dân, nhưng trên thực tế nhiều gia đình lại đang phải chi những khoản tiền lớn hơn rất nhiều cho học thêm. Học sinh hiện nay gần như kín lịch học từ sáng đến tối. Ban ngày học chính khóa ở trường, buổi chiều tiếp tục học thêm toán, tiếng Anh, ngữ văn tại các trung tâm, buổi tối học online và nhiều em thậm chí vẫn phải đi học vào cả ngày Chủ nhật. Không ít phụ huynh thừa nhận họ không muốn con mình học quá tải nhưng bị cuốn vào nỗi sợ con tụt lại phía sau. Sợ không theo kịp chương trình, sợ không đỗ trường tốt, sợ không cạnh tranh nổi với bạn bè khiến họ buộc phải cho con lao vào vòng xoáy học thêm triền miên. Tuổi thơ của nhiều đứa trẻ đang dần bị thay thế bằng lịch học dày đặc như người lớn đi làm tăng ca.
Sâu xa hơn, những vấn đề này phản ánh sự lệch chuẩn ngày càng rõ của nền giáo dục. Nhà trường chạy theo thành tích, giáo viên chịu áp lực chỉ tiêu, phụ huynh bị cuốn vào cuộc đua điểm số còn học sinh trở thành người gánh hậu quả lớn nhất. Nhiều em giỏi giải đề nhưng thiếu kỹ năng sống, thiếu khả năng sáng tạo, thiếu trải nghiệm xã hội và ngày càng chịu áp lực tâm lý lớn. Trong khi đó, khi trẻ em chứng kiến ngay từ nhỏ rằng người giỏi chưa chắc được ghi nhận, người có năng lực chưa chắc được trọng dụng, còn những mối quan hệ nội bộ đôi khi lại quyết định cơ hội phát triển, niềm tin vào giá trị công bằng sẽ dần bị bào mòn. Đây là điều nguy hiểm hơn bất kỳ điểm số thấp nào.
Một quốc gia không thể phát triển bằng những thế hệ trẻ chỉ biết học thuộc, thiếu sáng tạo và kiệt sức vì áp lực học hành. Cũng không thể phát triển nếu những người thầy tâm huyết mất dần niềm tin vào sự công bằng của hệ thống. Đã đến lúc cần những cải cách mạnh mẽ hơn thay vì những khẩu hiệu quen thuộc. Quy trình xét nâng hạng giáo viên phải được minh bạch tuyệt đối, có cơ chế giám sát độc lập để tránh việc quyền lực tập trung vào một vài cá nhân. Người quản lý giáo dục ở địa phương phải có chuyên môn phù hợp thay vì giao kiêm nhiệm cơ học. Hoạt động dạy thêm học thêm cần được siết chặt để trả lại thời gian nghỉ ngơi và phát triển toàn diện cho học sinh. Quan trọng hơn cả, giáo dục phải quay trở lại đúng bản chất của nó: đào tạo con người có tri thức, nhân cách, tư duy độc lập và khả năng sáng tạo.
Cải cách giáo dục không thể chỉ dừng lại ở việc thay sách giáo khoa hay thay đổi hình thức thi cử. Cải cách thật sự phải bắt đầu từ việc trả lại sự công bằng cho người thầy, tuổi thơ cho học sinh và sự minh bạch cho hệ thống. Nếu không thay đổi kịp thời, cái giá mà xã hội phải trả sẽ không chỉ là một vài thế hệ học sinh mất cân bằng mà còn là sự suy giảm chất lượng nguồn nhân lực và tương lai phát triển của cả đất nước.
Bài ảnh: Tô Lê
Lê Thảo Nguyên
30/04/2026 21:21:54Người dùng
Giỏi nghề nhưng mắc kẹt trong cơ chế: Khi giáo viên bị chặn đường phát triển, học sinh bị bủa vây bởi học thêm và nền giáo dục đứng trước nguy cơ lệch chuẩn
Hình ảnh minh họa nền giáo dục xưa ( ảnh mạng internet)
Tại nhiều địa phương, không ít giáo viên đang rơi vào nghịch cảnh đầy chua xót. Họ có bằng đại học đúng chuẩn theo quy định, có bằng khen của UBND tỉnh, đạt danh hiệu thi đua, có sáng kiến kinh nghiệm được công nhận, nhiều năm hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, thậm chí làm tổ trưởng chuyên môn liên tục hơn 10 năm. Theo quy định của Luật Giáo dục 2019, Luật Viên chức sửa đổi và các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viên, đây là những trường hợp hoàn toàn đủ điều kiện để được xem xét nâng hạng. Thế nhưng trên thực tế, không ít hồ sơ vẫn bị kéo dài vô thời hạn, bị “ngâm” ở cấp trường hoặc bị từ chối mà không có văn bản giải thích rõ ràng. Có trường hợp tổ chuyên môn đã họp nhiều lần và đồng thuận đề xuất nhưng hiệu trưởng vẫn không ký xác nhận. Có giáo viên phản ánh rằng sự đánh giá đôi khi không còn dựa trên năng lực chuyên môn mà bị chi phối bởi yếu tố quan hệ nội bộ, cảm tính cá nhân hoặc những lợi ích khó gọi tên. Khi người thầy giỏi bị đối xử thiếu công bằng, điều bị tổn thương không chỉ là quyền lợi cá nhân mà còn là động lực cống hiến của cả đội ngũ giáo viên.
Một vấn đề khác đang khiến nhiều người lo ngại là quá trình sắp xếp lại bộ máy hành chính theo chủ trương sáp nhập tỉnh, bỏ cấp huyện, sáp nhập xã. Đây là chủ trương đúng nhằm tinh gọn bộ máy, nhưng trong lĩnh vực giáo dục lại đang phát sinh những khoảng trống đáng lo ngại. Tại một số nơi, cán bộ thuộc lĩnh vực văn hóa – xã hội hoặc hành chính tổng hợp được giao thêm nhiệm vụ phụ trách giáo dục dù không có nền tảng nghiệp vụ chuyên môn về quản trị trường học hay sư phạm. Giáo dục là lĩnh vực đặc thù, không thể chỉ quản lý bằng việc thu báo cáo, ký giấy tờ hay truyền đạt văn bản hành chính. Người quản lý giáo dục cần hiểu chương trình đào tạo, tiêu chuẩn giáo viên, công tác kiểm định chất lượng, tâm lý học sinh và đặc thù vận hành của trường học. Nếu quản lý giáo dục bị giao cho người không có chuyên môn phù hợp, nguy cơ hành chính hóa giáo dục sẽ ngày càng lớn, kéo theo nhiều quyết định thiếu thực tiễn ảnh hưởng trực tiếp tới giáo viên và học sinh.
Trong khi đó, ở một góc nhìn khác, nhiều phụ huynh cũng đang chịu áp lực nặng nề từ chính môi trường giáo dục hiện nay. Chính sách miễn hoặc giảm học phí của Nhà nước là tín hiệu tích cực nhằm giảm gánh nặng cho người dân, nhưng trên thực tế nhiều gia đình lại đang phải chi những khoản tiền lớn hơn rất nhiều cho học thêm. Học sinh hiện nay gần như kín lịch học từ sáng đến tối. Ban ngày học chính khóa ở trường, buổi chiều tiếp tục học thêm toán, tiếng Anh, ngữ văn tại các trung tâm, buổi tối học online và nhiều em thậm chí vẫn phải đi học vào cả ngày Chủ nhật. Không ít phụ huynh thừa nhận họ không muốn con mình học quá tải nhưng bị cuốn vào nỗi sợ con tụt lại phía sau. Sợ không theo kịp chương trình, sợ không đỗ trường tốt, sợ không cạnh tranh nổi với bạn bè khiến họ buộc phải cho con lao vào vòng xoáy học thêm triền miên. Tuổi thơ của nhiều đứa trẻ đang dần bị thay thế bằng lịch học dày đặc như người lớn đi làm tăng ca.
Sâu xa hơn, những vấn đề này phản ánh sự lệch chuẩn ngày càng rõ của nền giáo dục. Nhà trường chạy theo thành tích, giáo viên chịu áp lực chỉ tiêu, phụ huynh bị cuốn vào cuộc đua điểm số còn học sinh trở thành người gánh hậu quả lớn nhất. Nhiều em giỏi giải đề nhưng thiếu kỹ năng sống, thiếu khả năng sáng tạo, thiếu trải nghiệm xã hội và ngày càng chịu áp lực tâm lý lớn. Trong khi đó, khi trẻ em chứng kiến ngay từ nhỏ rằng người giỏi chưa chắc được ghi nhận, người có năng lực chưa chắc được trọng dụng, còn những mối quan hệ nội bộ đôi khi lại quyết định cơ hội phát triển, niềm tin vào giá trị công bằng sẽ dần bị bào mòn. Đây là điều nguy hiểm hơn bất kỳ điểm số thấp nào.
Một quốc gia không thể phát triển bằng những thế hệ trẻ chỉ biết học thuộc, thiếu sáng tạo và kiệt sức vì áp lực học hành. Cũng không thể phát triển nếu những người thầy tâm huyết mất dần niềm tin vào sự công bằng của hệ thống. Đã đến lúc cần những cải cách mạnh mẽ hơn thay vì những khẩu hiệu quen thuộc. Quy trình xét nâng hạng giáo viên phải được minh bạch tuyệt đối, có cơ chế giám sát độc lập để tránh việc quyền lực tập trung vào một vài cá nhân. Người quản lý giáo dục ở địa phương phải có chuyên môn phù hợp thay vì giao kiêm nhiệm cơ học. Hoạt động dạy thêm học thêm cần được siết chặt để trả lại thời gian nghỉ ngơi và phát triển toàn diện cho học sinh. Quan trọng hơn cả, giáo dục phải quay trở lại đúng bản chất của nó: đào tạo con người có tri thức, nhân cách, tư duy độc lập và khả năng sáng tạo.
Cải cách giáo dục không thể chỉ dừng lại ở việc thay sách giáo khoa hay thay đổi hình thức thi cử. Cải cách thật sự phải bắt đầu từ việc trả lại sự công bằng cho người thầy, tuổi thơ cho học sinh và sự minh bạch cho hệ thống. Nếu không thay đổi kịp thời, cái giá mà xã hội phải trả sẽ không chỉ là một vài thế hệ học sinh mất cân bằng mà còn là sự suy giảm chất lượng nguồn nhân lực và tương lai phát triển của cả đất nước.
Bài ảnh: Tô Lê