( thoinetso.vn) Những ngày cuối tháng 5, đầu tháng 6, khi cái nắng mùa hè bắt đầu gay gắt cũng là lúc hàng triệu học sinh cả nước bước vào giai đoạn chuẩn bị cho các kỳ thi chuyển cấp và tốt nghiệp cuối cấp. Từ các thành phố lớn đến những vùng quê, không khí ôn thi bao trùm lên từng gia đình, từng lớp học và cả xã hội.
Phụ huynh đội nắng đồng hành cùng con( Ảnh mạng internet)
Buổi tối ở nhiều khu dân cư, ánh đèn phòng học sáng đến khuya. Những em học sinh lớp 9, lớp 12 cặm cụi bên chồng sách vở, còn phụ huynh thì tất bật đưa đón học thêm, tìm lớp ôn luyện, lo lắng từng điểm số. Nhiều tuyến đường quanh các trường học, trung tâm luyện thi thường xuyên ùn tắc vào giờ tan lớp. Có nơi phụ huynh phải đứng chờ hàng giờ giữa trời nắng nóng chỉ để đợi con hoàn thành buổi học thêm cuối ngày.
Mỗi mùa thi chuyển cấp ở Việt Nam lại trở thành một “chiến dịch” chưa từng có tiền lệ ở nhiều quốc gia phát triển. Từ sáng sớm, hàng ngàn phụ huynh chen kín cổng trường, xe cộ ùn tắc nhiều tuyến phố, học sinh ôm cặp sách bước vào phòng thi với tâm trạng căng thẳng như bước vào một cuộc “sát hạch sinh tồn”. Sau cánh cổng trường là áp lực, nước mắt, kỳ vọng và cả nỗi lo của những gia đình bình thường.
Trong quá trình tìm hiểu thực tế, Ban Biên tập Thời Nét Số đã có dịp gặp gỡ, trao đổi với một số giáo viên và học sinh tại khu vực Hải Phòng và Hải Dương cũ. Nhiều giáo viên chia sẻ rằng áp lực hiện nay không chỉ đè nặng lên học sinh mà cả người dạy cũng đang mệt mỏi vì cường độ công việc, hồ sơ chuyên môn, chỉ tiêu thành tích và những thay đổi liên tục của chương trình giáo dục.
Một giáo viên trung học cơ sở tâm sự: “Nhiều em học sinh bây giờ gần như không còn thời gian vui chơi đúng nghĩa. Học trên lớp xong lại học thêm đến tối. Có em học lực khá nhưng áp lực thi trường điểm khiến tinh thần rất căng thẳng.”
Trong khi đó, một học sinh lớp 9 chia sẻ ngắn gọn nhưng khiến nhiều người suy nghĩ: “Con chỉ sợ thi rớt làm ba mẹ buồn.”
Điều đáng suy nghĩ là nhiều quốc gia trên thế giới không tổ chức thi chuyển cấp nặng nề như Việt Nam, nhưng nền giáo dục của họ vẫn tạo ra những thế hệ có tư duy độc lập, kỹ năng sống tốt và khả năng sáng tạo cao.
Tại Hoa Kỳ, học sinh phần lớn học theo tuyến cư trú, gần như không phải thi để lên trung học cơ sở hay trung học phổ thông công lập. Ở Phần Lan, quốc gia nhiều năm đứng đầu thế giới về giáo dục, trẻ em được giảm áp lực thi cử tối đa, chú trọng phát triển kỹ năng sống, tư duy và khả năng tự học. Trong khi đó, ở Nhật Bản hay Hàn Quốc dù áp lực học tập lớn, nhưng hệ thống tổ chức xã hội, phân luồng nghề nghiệp và cơ sở vật chất giáo dục vẫn đồng bộ hơn rất nhiều.
Còn tại Việt Nam, mỗi lần thay đổi chương trình giáo dục là một lần phụ huynh, giáo viên và học sinh phải “chạy theo”. Sách giáo khoa thay đổi liên tục, phương pháp dạy học thay đổi, quy chế thi thay đổi, cách xét tuyển thay đổi. Nhưng điều người dân cần nhất lại chưa được giải quyết triệt để: một nền giáo dục ổn định, công bằng và giảm áp lực thực sự cho học sinh.
Nhiều giáo viên tâm sự rằng họ không chỉ dạy học, mà còn phải chạy theo hồ sơ, thành tích, các loại báo cáo, kiểm tra chuyên đề và thay đổi nghiệp vụ liên tục. Học sinh học ngày học đêm, hết học chính khóa lại học thêm. Không ít em từ cấp tiểu học đã bị cuốn vào các lớp luyện thi để “giữ suất” vào trường tốt.
Đằng sau những kỳ thi chuyển cấp là một khoản chi phí xã hội khổng lồ nhưng ít được nhắc tới.
Đó là chi phí tổ chức thi, in sao đề, huy động giáo viên coi thi, chấm thi, lực lượng an ninh, giao thông, y tế, điện nước và bộ máy vận hành. Đó còn là hàng triệu giờ công lao động của phụ huynh nghỉ việc đưa đón con em đi thi. Và lớn hơn nữa là áp lực tâm lý kéo dài với học sinh, khi tuổi thơ dần bị biến thành những cuộc đua điểm số.
Điều đáng buồn là trong môi trường cạnh tranh quá nặng nề ấy, những câu chuyện “chạy trường, chạy lớp” vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức. Người có điều kiện tìm cách cho con vào trường điểm, lớp chọn, còn nhiều gia đình bình thường lại chấp nhận tốn kém học thêm với hy vọng con không bị bỏ lại phía sau. Khi chất lượng giáo dục giữa các trường còn chênh lệch quá lớn, cuộc đua ấy gần như chưa thể dừng lại.
Một nền giáo dục mạnh không nằm ở số lượng kỳ thi, càng không nằm ở việc tạo ra bao nhiêu học sinh học thêm đến kiệt sức. Giáo dục phải giúp trẻ em phát triển toàn diện về nhân cách, kỹ năng, tư duy và khả năng thích nghi với cuộc sống.
Việt Nam có lẽ cần nhiều hơn một vài lần cải cách chương trình hay đổi sách giáo khoa. Điều cần nhất là một chiến lược giáo dục ổn định và lâu dài, giảm áp lực thi cử không cần thiết, nâng đồng đều chất lượng trường công, tăng phân luồng nghề nghiệp thực chất và trả lại tuổi thơ đúng nghĩa cho học sinh.
Khi một đứa trẻ bước vào trường học với niềm vui khám phá thay vì nỗi sợ điểm số, đó mới là lúc giáo dục thật sự thành công.
Và có lẽ, xã hội cũng cần đặt lại câu hỏi: chúng ta đang đào tạo những con người hạnh phúc hay chỉ đang đào tạo những “cỗ máy thi cử” đi từ cuộc thi này sang cuộc thi khác?
Hà Lê
Tô Lê
30/05/2026 18:15:24Tài khoản quản lý
GIÁO DỤC VIỆT NAM: ĐANG DẠY KIẾN THỨC HAY ĐANG TẠO ÁP LỰC CHO CẢ XÃ HỘI?
Buổi tối ở nhiều khu dân cư, ánh đèn phòng học sáng đến khuya. Những em học sinh lớp 9, lớp 12 cặm cụi bên chồng sách vở, còn phụ huynh thì tất bật đưa đón học thêm, tìm lớp ôn luyện, lo lắng từng điểm số. Nhiều tuyến đường quanh các trường học, trung tâm luyện thi thường xuyên ùn tắc vào giờ tan lớp. Có nơi phụ huynh phải đứng chờ hàng giờ giữa trời nắng nóng chỉ để đợi con hoàn thành buổi học thêm cuối ngày.
Mỗi mùa thi chuyển cấp ở Việt Nam lại trở thành một “chiến dịch” chưa từng có tiền lệ ở nhiều quốc gia phát triển. Từ sáng sớm, hàng ngàn phụ huynh chen kín cổng trường, xe cộ ùn tắc nhiều tuyến phố, học sinh ôm cặp sách bước vào phòng thi với tâm trạng căng thẳng như bước vào một cuộc “sát hạch sinh tồn”. Sau cánh cổng trường là áp lực, nước mắt, kỳ vọng và cả nỗi lo của những gia đình bình thường.
Trong quá trình tìm hiểu thực tế, Ban Biên tập Thời Nét Số đã có dịp gặp gỡ, trao đổi với một số giáo viên và học sinh tại khu vực Hải Phòng và Hải Dương cũ. Nhiều giáo viên chia sẻ rằng áp lực hiện nay không chỉ đè nặng lên học sinh mà cả người dạy cũng đang mệt mỏi vì cường độ công việc, hồ sơ chuyên môn, chỉ tiêu thành tích và những thay đổi liên tục của chương trình giáo dục.
Một giáo viên trung học cơ sở tâm sự: “Nhiều em học sinh bây giờ gần như không còn thời gian vui chơi đúng nghĩa. Học trên lớp xong lại học thêm đến tối. Có em học lực khá nhưng áp lực thi trường điểm khiến tinh thần rất căng thẳng.”
Trong khi đó, một học sinh lớp 9 chia sẻ ngắn gọn nhưng khiến nhiều người suy nghĩ: “Con chỉ sợ thi rớt làm ba mẹ buồn.”
Điều đáng suy nghĩ là nhiều quốc gia trên thế giới không tổ chức thi chuyển cấp nặng nề như Việt Nam, nhưng nền giáo dục của họ vẫn tạo ra những thế hệ có tư duy độc lập, kỹ năng sống tốt và khả năng sáng tạo cao.
Tại Hoa Kỳ, học sinh phần lớn học theo tuyến cư trú, gần như không phải thi để lên trung học cơ sở hay trung học phổ thông công lập. Ở Phần Lan, quốc gia nhiều năm đứng đầu thế giới về giáo dục, trẻ em được giảm áp lực thi cử tối đa, chú trọng phát triển kỹ năng sống, tư duy và khả năng tự học. Trong khi đó, ở Nhật Bản hay Hàn Quốc dù áp lực học tập lớn, nhưng hệ thống tổ chức xã hội, phân luồng nghề nghiệp và cơ sở vật chất giáo dục vẫn đồng bộ hơn rất nhiều.
Còn tại Việt Nam, mỗi lần thay đổi chương trình giáo dục là một lần phụ huynh, giáo viên và học sinh phải “chạy theo”. Sách giáo khoa thay đổi liên tục, phương pháp dạy học thay đổi, quy chế thi thay đổi, cách xét tuyển thay đổi. Nhưng điều người dân cần nhất lại chưa được giải quyết triệt để: một nền giáo dục ổn định, công bằng và giảm áp lực thực sự cho học sinh.
Nhiều giáo viên tâm sự rằng họ không chỉ dạy học, mà còn phải chạy theo hồ sơ, thành tích, các loại báo cáo, kiểm tra chuyên đề và thay đổi nghiệp vụ liên tục. Học sinh học ngày học đêm, hết học chính khóa lại học thêm. Không ít em từ cấp tiểu học đã bị cuốn vào các lớp luyện thi để “giữ suất” vào trường tốt.
Đằng sau những kỳ thi chuyển cấp là một khoản chi phí xã hội khổng lồ nhưng ít được nhắc tới.
Đó là chi phí tổ chức thi, in sao đề, huy động giáo viên coi thi, chấm thi, lực lượng an ninh, giao thông, y tế, điện nước và bộ máy vận hành. Đó còn là hàng triệu giờ công lao động của phụ huynh nghỉ việc đưa đón con em đi thi. Và lớn hơn nữa là áp lực tâm lý kéo dài với học sinh, khi tuổi thơ dần bị biến thành những cuộc đua điểm số.
Điều đáng buồn là trong môi trường cạnh tranh quá nặng nề ấy, những câu chuyện “chạy trường, chạy lớp” vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức. Người có điều kiện tìm cách cho con vào trường điểm, lớp chọn, còn nhiều gia đình bình thường lại chấp nhận tốn kém học thêm với hy vọng con không bị bỏ lại phía sau. Khi chất lượng giáo dục giữa các trường còn chênh lệch quá lớn, cuộc đua ấy gần như chưa thể dừng lại.
Một nền giáo dục mạnh không nằm ở số lượng kỳ thi, càng không nằm ở việc tạo ra bao nhiêu học sinh học thêm đến kiệt sức. Giáo dục phải giúp trẻ em phát triển toàn diện về nhân cách, kỹ năng, tư duy và khả năng thích nghi với cuộc sống.
Việt Nam có lẽ cần nhiều hơn một vài lần cải cách chương trình hay đổi sách giáo khoa. Điều cần nhất là một chiến lược giáo dục ổn định và lâu dài, giảm áp lực thi cử không cần thiết, nâng đồng đều chất lượng trường công, tăng phân luồng nghề nghiệp thực chất và trả lại tuổi thơ đúng nghĩa cho học sinh.
Khi một đứa trẻ bước vào trường học với niềm vui khám phá thay vì nỗi sợ điểm số, đó mới là lúc giáo dục thật sự thành công.
Và có lẽ, xã hội cũng cần đặt lại câu hỏi: chúng ta đang đào tạo những con người hạnh phúc hay chỉ đang đào tạo những “cỗ máy thi cử” đi từ cuộc thi này sang cuộc thi khác?
Hà Lê