Có một thời gian dài, nơi tôi làm việc có ô cửa nhìn thẳng ra con đường làng quen thuộc. Công việc mỗi ngày cuốn tôi vào những trang giấy, những cuộc điện thoại và bao câu chuyện hơn – thua của cuộc sống. Thế nhưng, chỉ cần ngẩng đầu nhìn qua ô cửa ấy, tôi lại bắt gặp một thế giới khác: chậm rãi, lặng lẽ và ngày một già đi.
Hình minh họa" Ảnh mạng internet"
Trên con đường nhỏ ấy, người qua lại khiến tôi nhớ nhất không phải những người trẻ vội vàng đi làm hay những chiếc xe nối nhau ngược xuôi, mà là những người già làng quê ở tuổi sáu mươi, bảy mươi, tám mươi, chín mươi. Đặc biệt, có những cụ đã gần trăm tuổi mà vẫn ngày ngày chống gậy bước qua ô cửa phòng làm việc của tôi.
Có cụ đi bộ tập thể dục vào buổi sáng. Có cụ sang thăm cháu nội, cháu ngoại. Có bà xách chiếc làn nhỏ ra chợ, mua mớ rau, miếng đậu, vài con cá. Có ông chỉ đi được một đoạn đường rồi phải dừng lại nghỉ, bàn tay gầy guộc đặt lên đầu chiếc gậy đã nhẵn bóng theo năm tháng.
Những bóng người ấy cứ chậm chạp đi qua, ngày này sang ngày khác, để rồi in sâu vào ký ức của tôi lúc nào không biết.
Một đời đi qua gian khó
Những người già gần trăm tuổi hôm nay đã sống qua những năm tháng vô cùng khắc nghiệt. Tuổi thơ của họ đâu có đủ đầy như nhiều đứa trẻ bây giờ. Có người lớn lên trong đói nghèo, chiến tranh, mất mùa; từng ăn củ khoai, củ sắn thay cơm, mặc chiếc áo vá từ mùa đông này sang mùa đông khác.
Lớn lên, họ dựng vợ gả chồng, sinh bảy, tám người con. Không có máy giặt, tủ lạnh, bếp điện hay nước sạch dẫn đến tận nhà. Người mẹ sinh con chưa kịp lại sức đã phải ra đồng. Đứa lớn trông đứa bé, còn cha mẹ quần quật với ruộng vườn, hợp tác xã và những bữa cơm phải tính từng đấu gạo.
Một người mẹ nuôi bảy, tám người con khôn lớn là đã dành gần như cả cuộc đời mình cho gia đình. Đôi vai ấy từng gánh lúa, gánh rau, gánh nước, nhưng nặng nhất vẫn là gánh đàn con đi qua những tháng năm đói khó.
Vậy mà họ vẫn sống, vẫn bền bỉ đi qua gần một thế kỷ.
Giữa bao nhiêu thiếu thốn, bệnh tật và biến động của thời cuộc, một con người có thể sống đến chín mươi hay gần một trăm tuổi là điều rất hiếm. Mỗi cụ già còn hiện diện trong một ngôi làng không chỉ là phúc phần của gia đình mà còn là một “kho ký ức sống” của quê hương.
Các cụ nhớ những con đường khi chưa đổ bê tông, nhớ cánh đồng khi chưa có máy cày, nhớ từng khuôn mặt đã đi qua chiến tranh mà không trở về. Trong đôi mắt đã mờ ấy là cả một thời làng quê mà những thế hệ sau này không thể nào sống lại.
Một ngày, rồi hai ngày không còn thấy cụ đi qua
Sau một chuyến công tác trở về, tôi được gia đình báo tin một cụ gần trăm tuổi, người mà tôi vẫn thường nhìn thấy đi qua con đường trước cửa phòng làm việc, đã qua đời.
Tôi ngồi lại trước bàn làm việc, theo thói quen vẫn thỉnh thoảng nhìn ra phía ngoài. Một ngày trôi qua, rồi hai ngày, tôi không còn thấy bóng dáng quen thuộc của cụ nữa.
Con đường vẫn thế. Người và xe vẫn qua lại. Nắng vẫn rọi xuống khoảng sân trước cửa. Nhưng dường như có một khoảng trống nào đó vừa xuất hiện.
Trước đây, mỗi lần cụ đi qua, tôi chỉ nghĩ đó là một hình ảnh quen thuộc của làng quê. Đến khi cụ không còn nữa, tôi mới thấy sự hiện diện lặng lẽ ấy đã trở thành một phần trong nhịp sống hằng ngày của mình.
Từ nay sẽ không còn bóng dáng cụ chậm rãi đi ngang qua ô cửa. Không còn bước chân đã quá quen trên con đường làng. Một con người đã sống gần trọn một thế kỷ, từng trải qua biết bao gian khổ, cuối cùng cũng lặng lẽ rời khỏi cõi đời theo quy luật sinh – lão – bệnh – tử.
Con người khi già rồi phải mất đi, đó là quy luật không ai tránh khỏi. Nhưng sự ra đi của một người già vẫn khiến những người ở lại chạnh lòng. Bởi theo bước chân họ mất đi không chỉ là một con người, mà còn là cả một phần ký ức của làng quê.
“Có gặp con bà không? Bà mong nó về quá…”
Có một cụ bà khác, vài ngày lại đi ngang qua chỗ tôi làm việc. Thấy tôi đang ngồi trong phòng, bà thường ghé vào hỏi:
“Có gặp con bà không? Bà mong nó về quá…”
Một câu hỏi rất ngắn, nhưng nghe sao mà buồn.
Tôi chỉ biết động viên, an ủi bà:
“Giờ ai cũng có gia đình, ai cũng có cuộc sống riêng. Con ở xa, công việc bận rộn nên ít về được. Rồi thu xếp được nó sẽ về thăm bà.”
Tôi nói vậy để bà yên lòng, nhưng chính mình cũng không biết đến bao giờ người con ấy mới trở về.
Có những người con đi làm ăn xa, cách cha mẹ hàng trăm, hàng nghìn cây số. Việc trở về quả thật không dễ dàng. Nhưng cũng có những người con chỉ ở ngay bên cạnh, cùng làng, thậm chí cách mẹ không xa, vậy mà cả tháng không biết mẹ đã ăn chưa, đêm qua ngủ có ngon không, trong người có đau ốm gì không.
Người mẹ vẫn ngày ngày nhìn ra cổng.
Mỗi tiếng xe đi qua, bà lại ngỡ là con mình. Mỗi dịp lễ, Tết hay cuối tuần, bà lại mong một bóng dáng quen thuộc xuất hiện ngoài ngõ. Nhưng rồi ngày hết, đêm xuống, cánh cổng vẫn im lìm.
Nỗi buồn của người già nhiều khi không phải vì thiếu một bữa cơm ngon, mà vì thiếu một người ngồi ăn cùng. Không phải vì căn nhà nhỏ, mà vì căn nhà quá vắng. Không phải vì không có con, mà vì có con nhưng vẫn phải sống trong sự chờ đợi.
Đông con nhưng tuổi già vẫn lẻ bóng
Nhiều ông bà tuy có đông con, nhiều cháu, nhưng về già vẫn sống và ăn riêng.
Các con đều đã trưởng thành, mỗi người một gia đình. Người đi công tác xa, người làm ăn ở thành phố, người sống ngay cạnh làng nhưng cũng bận rộn với cơm áo, học hành của con cái và vô vàn lo toan khác.
Thế là trong căn nhà cũ, người mẹ tảo tần năm xưa vẫn cặm cụi nấu một nồi cơm nhỏ. Mớ rau mua ngoài chợ được chia làm hai bữa. Miếng cá kho đi kho lại. Có hôm mệt, bà chỉ ăn qua loa rồi đi nằm.
Người cha từng là trụ cột gia đình, từng che mưa chắn gió cho đàn con, nay chống gậy quanh sân, chờ một tiếng gọi ngoài cổng.
Con cái không hẳn đều là những người vô tâm. Cuộc sống hôm nay có những sức ép riêng. Người trẻ phải làm việc, nuôi con, trả nợ, lo học phí, viện phí và giữ lấy công việc của mình. Có người muốn về thăm cha mẹ nhưng hết tuần này lại hẹn sang tuần khác. Có người gọi điện hỏi thăm, gửi tiền về đều đặn và nghĩ như thế là đã đủ.
Nhưng tuổi già đâu chỉ cần tiền.
Một người mẹ có thể không cần con mua cho món quà đắt tiền. Bà chỉ mong có người ngồi ăn cùng một bữa cơm. Một người cha không cần nghe những lời lớn lao. Ông chỉ mong con ghé về, hỏi một câu thật lòng:
“Dạo này bố có khỏe không?”
Có khi con cái ở rất gần nhưng khoảng cách trong lòng lại ngày một xa. Một bức tường, một con ngõ hay vài cây số không xa; cái xa là những cuộc hẹn cứ lần lữa mãi. Đến lúc muốn trở về thì chiếc ghế của mẹ đã trống, chiếc giường của cha đã lạnh.
Người mẹ già vẫn một mình chạy lo giấy tờ cho các con
Trong những câu chuyện làng quê mà tôi chứng kiến, còn có những người mẹ đã già yếu nhưng vẫn chưa được nghỉ ngơi.
Các cụ sợ rằng mình có thể mất đi bất cứ lúc nào mà tài sản, đất đai chưa kịp phân chia rõ ràng cho các con. Sợ sau khi mình qua đời, anh em trong nhà lại mâu thuẫn, tranh chấp. Vì thế, dù lưng đã còng, chân đã chậm, mắt đã mờ, người mẹ vẫn lọ mọ đi hỏi chỗ này, nhờ chỗ kia để hoàn tất giấy tờ.
Khi thì cụ lên phường hỏi thủ tục. Khi lại tìm người nhờ viết đơn. Có những giấy tờ cụ không hiểu, phải cầm đi hỏi từng người. Nhiều hôm đi lại vất vả, mệt mỏi nhưng cụ vẫn cố gắng, chỉ mong thu xếp mọi việc ổn thỏa trước khi nhắm mắt.
Điều đáng buồn là trong khi người mẹ già một mình chạy vạy, những người con – cũng là những người sau này được thừa hưởng tài sản ấy – lại thờ ơ như thể đó không phải là việc của mình.
Tài sản thì ai cũng mong được nhận, nhưng những thủ tục khó khăn lại để mẹ tự lo.
Quyền lợi của mình thì nhớ, còn nỗi vất vả của mẹ lại không nhìn thấy.
Người mẹ ấy cả đời đã lo cho con từ miếng ăn, manh áo, chuyện học hành, dựng vợ gả chồng. Đến tận cuối đời, bà vẫn tiếp tục lo sao cho các con không mất đoàn kết, không tranh giành tài sản. Thế nhưng, trong hành trình cuối cùng ấy, có khi bà vẫn chỉ lặng lẽ bước đi một mình.
Đó không chỉ là câu chuyện của một gia đình. Ở nhiều làng quê, những cảnh đời như thế vẫn đang diễn ra hằng ngày. Nó thật đến mức khiến người chứng kiến không khỏi buồn lòng.
Cha mẹ nuôi con là trách nhiệm, con chăm cha mẹ là nghĩa tình
Có người cho rằng cha mẹ sinh con thì phải có trách nhiệm nuôi con. Điều ấy không sai. Nhưng nếu chỉ đem tình thân đặt lên bàn cân của nghĩa vụ và trách nhiệm, gia đình sẽ trở nên lạnh lẽo biết bao.
Cha mẹ sinh con không phải để sau này đòi con trả nợ. Những năm tháng họ thức trắng khi con ốm, nhường phần ngon cho con, chạy vạy từng đồng cho con ăn học chưa bao giờ được ghi thành sổ sách.
Họ cũng không yêu cầu hoàn trả.
Nhưng đạo làm con không thể chỉ dừng lại ở vài đồng gửi về mỗi tháng, một cuộc điện thoại vội vàng hay một mâm cơm đông đủ vào ngày Tết. Chăm sóc cha mẹ lúc tuổi già không đơn thuần là nghĩa vụ; đó còn là lòng biết ơn và là cách mỗi người giữ lấy phần nhân hậu trong chính mình.
Ngày bé, con chỉ cần ho một tiếng là mẹ thức cả đêm. Khi mẹ già đau lưng, mỏi gối, có khi cả tuần con vẫn chưa kịp hỏi thăm.
Ngày bé, cha dắt con từng bước, sợ con ngã trên đường. Đến khi cha chống gậy bước không vững, nhiều người con lại không có thời gian đi bên cạnh.
Đó là nghịch lý khiến chúng ta phải suy nghĩ.
Có khi chỉ lúc cha mẹ mất, con mới trở về
Câu chuyện làng quê còn nhiều lắm. Có những sự thật đời thường nếu không tận mắt chứng kiến, người ta sẽ khó tin.
Khi cha mẹ còn sống, một tháng con không về. Có người cả năm cũng chỉ ghé thăm đôi lần. Nhưng khi cha mẹ qua đời, con cháu lại cố gắng trở về cho đủ mặt. Cũng có người vì ở quá xa, vì hoàn cảnh công việc hoặc nhiều lý do khác, đến ngày cha mẹ mất vẫn không thể về kịp.
Cuộc trở về muộn màng ấy có thể mang theo rất nhiều nước mắt. Nhưng người nằm xuống đã không còn nhìn thấy con nữa.
Đám tang có thể tổ chức thật lớn. Vòng hoa có thể phủ kín lối đi. Mâm cỗ có thể đủ đầy. Con cháu có thể khóc rất nhiều. Nhưng tất cả cũng không thể đổi lại một bữa cơm mà cha mẹ từng mong con về ăn cùng.
Người đã khuất không còn nghe được những lời xin lỗi. Ngôi mộ dù xây cao đến đâu cũng không thể thay thế được bàn tay nắm lấy bàn tay khi cha mẹ còn sống.
Nỗi buồn lớn nhất của tuổi già có lẽ không phải là cái chết, bởi các cụ đều hiểu đó là quy luật của đời người. Nỗi buồn lớn nhất là những tháng ngày cuối đời phải sống trong sự cô đơn, chờ đợi và cảm giác mình đang dần trở thành người thừa ngay trong chính gia đình mình.
Rồi một ngày, ai cũng sẽ già
Mỗi lần nhìn những cụ già lom khom đi qua con đường trước cửa phòng làm việc, tôi lại nghĩ đến quy luật của đời người.
Hôm nay, ta còn khỏe mạnh, còn tất bật, còn cho rằng mình có rất nhiều việc quan trọng phải làm. Nhưng rồi một ngày, ta cũng sẽ bước chậm lại. Mắt ta cũng mờ, tai ta cũng kém và đôi chân cũng không còn vững.
Lúc ấy, có lẽ ta mới thấu hiểu cảm giác ngồi chờ tiếng xe của con ngoài ngõ.
Xã hội càng phát triển, nhà cửa càng khang trang, phương tiện liên lạc càng hiện đại, nhưng nếu con người ngày càng ít thời gian dành cho nhau thì sự đủ đầy ấy vẫn thiếu đi hơi ấm. Chúng ta có thể gọi cho một người ở cách xa hàng nghìn cây số, nhưng đôi khi lại quên bước sang căn nhà bên cạnh để thăm cha mẹ.
Không ai chống lại được tuổi già và cái chết. Nhưng chúng ta có thể làm cho quãng đời cuối cùng của cha mẹ bớt cô đơn.
Không nhất thiết phải là điều gì lớn lao. Một cuộc điện thoại không vội vàng. Một bữa cơm cuối tuần. Một lần đưa cha mẹ đi khám bệnh. Một buổi ngồi nghe các cụ kể lại chuyện xưa, dù câu chuyện ấy đã được kể nhiều lần.
Với người trẻ, đó chỉ là một vài giờ. Nhưng với người già, có thể đó là niềm vui của cả tuần.
Đừng để thương nhớ chỉ còn sau một nén hương
Con đường làng trước ô cửa phòng làm việc của tôi vẫn còn đó, nhưng nhiều bóng người năm xưa đã không còn đi qua nữa.
Có cụ một thời sáng nào cũng chống gậy ra ngõ, rồi một hôm cánh cổng im lìm đóng lại. Có bà thường xách làn đi chợ, sau này tôi mới hay bà đã qua đời. Sự vắng bóng của họ khiến con đường vẫn đông người mà dường như trống trải hơn.
Mỗi ngày không còn nhìn thấy một ông, một bà đi qua ô cửa, tôi lại hiểu thêm rằng thời gian đang lặng lẽ mang những người già rời khỏi làng quê. Hôm qua họ còn bước trên con đường ấy. Hôm nay chiếc gậy đã được dựng vào góc nhà. Ngày mai, có thể chỉ còn tấm ảnh đặt trên bàn thờ và ký ức của những người từng gặp họ.
Đời người là một cuộc tiễn đưa. Thế hệ này đi qua, thế hệ khác lại nối tiếp. Những người con hôm nay rồi cũng sẽ trở thành cha mẹ già của ngày mai. Cách ta đối xử với đấng sinh thành không chỉ nói lên đạo hiếu, mà còn là bài học lặng lẽ dành cho chính con cháu mình.
Xin đừng đợi đến khi căn nhà vắng tiếng cha, gian bếp thiếu bóng mẹ mới tiếc nuối những lần mình đã không trở về.
Nếu cha mẹ còn sống, cuối tuần này hãy bớt một cuộc vui, gác lại một công việc chưa thật sự cấp bách để về ăn với cha mẹ một bữa cơm. Nếu cha mẹ còn đang tự mình chạy lo giấy tờ, bệnh tật hay những việc gia đình, xin đừng để đôi chân đã mỏi ấy phải tiếp tục bước đi một mình.
Bởi cha mẹ già không cần chúng ta trả lại cả một đời hy sinh.
Họ chỉ cần biết rằng, giữa những bộn bề của cuộc sống, các con vẫn còn nhớ đường về nhà.
HÀ LÊ
THỜI NÉT SỐ – CHUYỆN CUỐI TUẦN
Anh Dương Hoan Tuyên
18/09/2026 10:01:48Người dùng
CHUYỆN CUỐI TUẦN- KHI CHA MẸ GIÀ CHỈ CÒN BIẾT CHỜ CON…
Hình minh họa" Ảnh mạng internet"
Trên con đường nhỏ ấy, người qua lại khiến tôi nhớ nhất không phải những người trẻ vội vàng đi làm hay những chiếc xe nối nhau ngược xuôi, mà là những người già làng quê ở tuổi sáu mươi, bảy mươi, tám mươi, chín mươi. Đặc biệt, có những cụ đã gần trăm tuổi mà vẫn ngày ngày chống gậy bước qua ô cửa phòng làm việc của tôi.
Có cụ đi bộ tập thể dục vào buổi sáng. Có cụ sang thăm cháu nội, cháu ngoại. Có bà xách chiếc làn nhỏ ra chợ, mua mớ rau, miếng đậu, vài con cá. Có ông chỉ đi được một đoạn đường rồi phải dừng lại nghỉ, bàn tay gầy guộc đặt lên đầu chiếc gậy đã nhẵn bóng theo năm tháng.
Những bóng người ấy cứ chậm chạp đi qua, ngày này sang ngày khác, để rồi in sâu vào ký ức của tôi lúc nào không biết.
Một đời đi qua gian khó
Những người già gần trăm tuổi hôm nay đã sống qua những năm tháng vô cùng khắc nghiệt. Tuổi thơ của họ đâu có đủ đầy như nhiều đứa trẻ bây giờ. Có người lớn lên trong đói nghèo, chiến tranh, mất mùa; từng ăn củ khoai, củ sắn thay cơm, mặc chiếc áo vá từ mùa đông này sang mùa đông khác.
Lớn lên, họ dựng vợ gả chồng, sinh bảy, tám người con. Không có máy giặt, tủ lạnh, bếp điện hay nước sạch dẫn đến tận nhà. Người mẹ sinh con chưa kịp lại sức đã phải ra đồng. Đứa lớn trông đứa bé, còn cha mẹ quần quật với ruộng vườn, hợp tác xã và những bữa cơm phải tính từng đấu gạo.
Một người mẹ nuôi bảy, tám người con khôn lớn là đã dành gần như cả cuộc đời mình cho gia đình. Đôi vai ấy từng gánh lúa, gánh rau, gánh nước, nhưng nặng nhất vẫn là gánh đàn con đi qua những tháng năm đói khó.
Vậy mà họ vẫn sống, vẫn bền bỉ đi qua gần một thế kỷ.
Giữa bao nhiêu thiếu thốn, bệnh tật và biến động của thời cuộc, một con người có thể sống đến chín mươi hay gần một trăm tuổi là điều rất hiếm. Mỗi cụ già còn hiện diện trong một ngôi làng không chỉ là phúc phần của gia đình mà còn là một “kho ký ức sống” của quê hương.
Các cụ nhớ những con đường khi chưa đổ bê tông, nhớ cánh đồng khi chưa có máy cày, nhớ từng khuôn mặt đã đi qua chiến tranh mà không trở về. Trong đôi mắt đã mờ ấy là cả một thời làng quê mà những thế hệ sau này không thể nào sống lại.
Một ngày, rồi hai ngày không còn thấy cụ đi qua
Sau một chuyến công tác trở về, tôi được gia đình báo tin một cụ gần trăm tuổi, người mà tôi vẫn thường nhìn thấy đi qua con đường trước cửa phòng làm việc, đã qua đời.
Tôi ngồi lại trước bàn làm việc, theo thói quen vẫn thỉnh thoảng nhìn ra phía ngoài. Một ngày trôi qua, rồi hai ngày, tôi không còn thấy bóng dáng quen thuộc của cụ nữa.
Con đường vẫn thế. Người và xe vẫn qua lại. Nắng vẫn rọi xuống khoảng sân trước cửa. Nhưng dường như có một khoảng trống nào đó vừa xuất hiện.
Trước đây, mỗi lần cụ đi qua, tôi chỉ nghĩ đó là một hình ảnh quen thuộc của làng quê. Đến khi cụ không còn nữa, tôi mới thấy sự hiện diện lặng lẽ ấy đã trở thành một phần trong nhịp sống hằng ngày của mình.
Từ nay sẽ không còn bóng dáng cụ chậm rãi đi ngang qua ô cửa. Không còn bước chân đã quá quen trên con đường làng. Một con người đã sống gần trọn một thế kỷ, từng trải qua biết bao gian khổ, cuối cùng cũng lặng lẽ rời khỏi cõi đời theo quy luật sinh – lão – bệnh – tử.
Con người khi già rồi phải mất đi, đó là quy luật không ai tránh khỏi. Nhưng sự ra đi của một người già vẫn khiến những người ở lại chạnh lòng. Bởi theo bước chân họ mất đi không chỉ là một con người, mà còn là cả một phần ký ức của làng quê.
“Có gặp con bà không? Bà mong nó về quá…”
Có một cụ bà khác, vài ngày lại đi ngang qua chỗ tôi làm việc. Thấy tôi đang ngồi trong phòng, bà thường ghé vào hỏi:
“Có gặp con bà không? Bà mong nó về quá…”
Một câu hỏi rất ngắn, nhưng nghe sao mà buồn.
Tôi chỉ biết động viên, an ủi bà:
“Giờ ai cũng có gia đình, ai cũng có cuộc sống riêng. Con ở xa, công việc bận rộn nên ít về được. Rồi thu xếp được nó sẽ về thăm bà.”
Tôi nói vậy để bà yên lòng, nhưng chính mình cũng không biết đến bao giờ người con ấy mới trở về.
Có những người con đi làm ăn xa, cách cha mẹ hàng trăm, hàng nghìn cây số. Việc trở về quả thật không dễ dàng. Nhưng cũng có những người con chỉ ở ngay bên cạnh, cùng làng, thậm chí cách mẹ không xa, vậy mà cả tháng không biết mẹ đã ăn chưa, đêm qua ngủ có ngon không, trong người có đau ốm gì không.
Người mẹ vẫn ngày ngày nhìn ra cổng.
Mỗi tiếng xe đi qua, bà lại ngỡ là con mình. Mỗi dịp lễ, Tết hay cuối tuần, bà lại mong một bóng dáng quen thuộc xuất hiện ngoài ngõ. Nhưng rồi ngày hết, đêm xuống, cánh cổng vẫn im lìm.
Nỗi buồn của người già nhiều khi không phải vì thiếu một bữa cơm ngon, mà vì thiếu một người ngồi ăn cùng. Không phải vì căn nhà nhỏ, mà vì căn nhà quá vắng. Không phải vì không có con, mà vì có con nhưng vẫn phải sống trong sự chờ đợi.
Đông con nhưng tuổi già vẫn lẻ bóng
Nhiều ông bà tuy có đông con, nhiều cháu, nhưng về già vẫn sống và ăn riêng.
Các con đều đã trưởng thành, mỗi người một gia đình. Người đi công tác xa, người làm ăn ở thành phố, người sống ngay cạnh làng nhưng cũng bận rộn với cơm áo, học hành của con cái và vô vàn lo toan khác.
Thế là trong căn nhà cũ, người mẹ tảo tần năm xưa vẫn cặm cụi nấu một nồi cơm nhỏ. Mớ rau mua ngoài chợ được chia làm hai bữa. Miếng cá kho đi kho lại. Có hôm mệt, bà chỉ ăn qua loa rồi đi nằm.
Người cha từng là trụ cột gia đình, từng che mưa chắn gió cho đàn con, nay chống gậy quanh sân, chờ một tiếng gọi ngoài cổng.
Con cái không hẳn đều là những người vô tâm. Cuộc sống hôm nay có những sức ép riêng. Người trẻ phải làm việc, nuôi con, trả nợ, lo học phí, viện phí và giữ lấy công việc của mình. Có người muốn về thăm cha mẹ nhưng hết tuần này lại hẹn sang tuần khác. Có người gọi điện hỏi thăm, gửi tiền về đều đặn và nghĩ như thế là đã đủ.
Nhưng tuổi già đâu chỉ cần tiền.
Một người mẹ có thể không cần con mua cho món quà đắt tiền. Bà chỉ mong có người ngồi ăn cùng một bữa cơm. Một người cha không cần nghe những lời lớn lao. Ông chỉ mong con ghé về, hỏi một câu thật lòng:
“Dạo này bố có khỏe không?”
Có khi con cái ở rất gần nhưng khoảng cách trong lòng lại ngày một xa. Một bức tường, một con ngõ hay vài cây số không xa; cái xa là những cuộc hẹn cứ lần lữa mãi. Đến lúc muốn trở về thì chiếc ghế của mẹ đã trống, chiếc giường của cha đã lạnh.
Người mẹ già vẫn một mình chạy lo giấy tờ cho các con
Trong những câu chuyện làng quê mà tôi chứng kiến, còn có những người mẹ đã già yếu nhưng vẫn chưa được nghỉ ngơi.
Các cụ sợ rằng mình có thể mất đi bất cứ lúc nào mà tài sản, đất đai chưa kịp phân chia rõ ràng cho các con. Sợ sau khi mình qua đời, anh em trong nhà lại mâu thuẫn, tranh chấp. Vì thế, dù lưng đã còng, chân đã chậm, mắt đã mờ, người mẹ vẫn lọ mọ đi hỏi chỗ này, nhờ chỗ kia để hoàn tất giấy tờ.
Khi thì cụ lên phường hỏi thủ tục. Khi lại tìm người nhờ viết đơn. Có những giấy tờ cụ không hiểu, phải cầm đi hỏi từng người. Nhiều hôm đi lại vất vả, mệt mỏi nhưng cụ vẫn cố gắng, chỉ mong thu xếp mọi việc ổn thỏa trước khi nhắm mắt.
Điều đáng buồn là trong khi người mẹ già một mình chạy vạy, những người con – cũng là những người sau này được thừa hưởng tài sản ấy – lại thờ ơ như thể đó không phải là việc của mình.
Tài sản thì ai cũng mong được nhận, nhưng những thủ tục khó khăn lại để mẹ tự lo.
Quyền lợi của mình thì nhớ, còn nỗi vất vả của mẹ lại không nhìn thấy.
Người mẹ ấy cả đời đã lo cho con từ miếng ăn, manh áo, chuyện học hành, dựng vợ gả chồng. Đến tận cuối đời, bà vẫn tiếp tục lo sao cho các con không mất đoàn kết, không tranh giành tài sản. Thế nhưng, trong hành trình cuối cùng ấy, có khi bà vẫn chỉ lặng lẽ bước đi một mình.
Đó không chỉ là câu chuyện của một gia đình. Ở nhiều làng quê, những cảnh đời như thế vẫn đang diễn ra hằng ngày. Nó thật đến mức khiến người chứng kiến không khỏi buồn lòng.
Cha mẹ nuôi con là trách nhiệm, con chăm cha mẹ là nghĩa tình
Có người cho rằng cha mẹ sinh con thì phải có trách nhiệm nuôi con. Điều ấy không sai. Nhưng nếu chỉ đem tình thân đặt lên bàn cân của nghĩa vụ và trách nhiệm, gia đình sẽ trở nên lạnh lẽo biết bao.
Cha mẹ sinh con không phải để sau này đòi con trả nợ. Những năm tháng họ thức trắng khi con ốm, nhường phần ngon cho con, chạy vạy từng đồng cho con ăn học chưa bao giờ được ghi thành sổ sách.
Họ cũng không yêu cầu hoàn trả.
Nhưng đạo làm con không thể chỉ dừng lại ở vài đồng gửi về mỗi tháng, một cuộc điện thoại vội vàng hay một mâm cơm đông đủ vào ngày Tết. Chăm sóc cha mẹ lúc tuổi già không đơn thuần là nghĩa vụ; đó còn là lòng biết ơn và là cách mỗi người giữ lấy phần nhân hậu trong chính mình.
Ngày bé, con chỉ cần ho một tiếng là mẹ thức cả đêm. Khi mẹ già đau lưng, mỏi gối, có khi cả tuần con vẫn chưa kịp hỏi thăm.
Ngày bé, cha dắt con từng bước, sợ con ngã trên đường. Đến khi cha chống gậy bước không vững, nhiều người con lại không có thời gian đi bên cạnh.
Đó là nghịch lý khiến chúng ta phải suy nghĩ.
Có khi chỉ lúc cha mẹ mất, con mới trở về
Câu chuyện làng quê còn nhiều lắm. Có những sự thật đời thường nếu không tận mắt chứng kiến, người ta sẽ khó tin.
Khi cha mẹ còn sống, một tháng con không về. Có người cả năm cũng chỉ ghé thăm đôi lần. Nhưng khi cha mẹ qua đời, con cháu lại cố gắng trở về cho đủ mặt. Cũng có người vì ở quá xa, vì hoàn cảnh công việc hoặc nhiều lý do khác, đến ngày cha mẹ mất vẫn không thể về kịp.
Cuộc trở về muộn màng ấy có thể mang theo rất nhiều nước mắt. Nhưng người nằm xuống đã không còn nhìn thấy con nữa.
Đám tang có thể tổ chức thật lớn. Vòng hoa có thể phủ kín lối đi. Mâm cỗ có thể đủ đầy. Con cháu có thể khóc rất nhiều. Nhưng tất cả cũng không thể đổi lại một bữa cơm mà cha mẹ từng mong con về ăn cùng.
Người đã khuất không còn nghe được những lời xin lỗi. Ngôi mộ dù xây cao đến đâu cũng không thể thay thế được bàn tay nắm lấy bàn tay khi cha mẹ còn sống.
Nỗi buồn lớn nhất của tuổi già có lẽ không phải là cái chết, bởi các cụ đều hiểu đó là quy luật của đời người. Nỗi buồn lớn nhất là những tháng ngày cuối đời phải sống trong sự cô đơn, chờ đợi và cảm giác mình đang dần trở thành người thừa ngay trong chính gia đình mình.
Rồi một ngày, ai cũng sẽ già
Mỗi lần nhìn những cụ già lom khom đi qua con đường trước cửa phòng làm việc, tôi lại nghĩ đến quy luật của đời người.
Hôm nay, ta còn khỏe mạnh, còn tất bật, còn cho rằng mình có rất nhiều việc quan trọng phải làm. Nhưng rồi một ngày, ta cũng sẽ bước chậm lại. Mắt ta cũng mờ, tai ta cũng kém và đôi chân cũng không còn vững.
Lúc ấy, có lẽ ta mới thấu hiểu cảm giác ngồi chờ tiếng xe của con ngoài ngõ.
Xã hội càng phát triển, nhà cửa càng khang trang, phương tiện liên lạc càng hiện đại, nhưng nếu con người ngày càng ít thời gian dành cho nhau thì sự đủ đầy ấy vẫn thiếu đi hơi ấm. Chúng ta có thể gọi cho một người ở cách xa hàng nghìn cây số, nhưng đôi khi lại quên bước sang căn nhà bên cạnh để thăm cha mẹ.
Không ai chống lại được tuổi già và cái chết. Nhưng chúng ta có thể làm cho quãng đời cuối cùng của cha mẹ bớt cô đơn.
Không nhất thiết phải là điều gì lớn lao. Một cuộc điện thoại không vội vàng. Một bữa cơm cuối tuần. Một lần đưa cha mẹ đi khám bệnh. Một buổi ngồi nghe các cụ kể lại chuyện xưa, dù câu chuyện ấy đã được kể nhiều lần.
Với người trẻ, đó chỉ là một vài giờ. Nhưng với người già, có thể đó là niềm vui của cả tuần.
Đừng để thương nhớ chỉ còn sau một nén hương
Con đường làng trước ô cửa phòng làm việc của tôi vẫn còn đó, nhưng nhiều bóng người năm xưa đã không còn đi qua nữa.
Có cụ một thời sáng nào cũng chống gậy ra ngõ, rồi một hôm cánh cổng im lìm đóng lại. Có bà thường xách làn đi chợ, sau này tôi mới hay bà đã qua đời. Sự vắng bóng của họ khiến con đường vẫn đông người mà dường như trống trải hơn.
Mỗi ngày không còn nhìn thấy một ông, một bà đi qua ô cửa, tôi lại hiểu thêm rằng thời gian đang lặng lẽ mang những người già rời khỏi làng quê. Hôm qua họ còn bước trên con đường ấy. Hôm nay chiếc gậy đã được dựng vào góc nhà. Ngày mai, có thể chỉ còn tấm ảnh đặt trên bàn thờ và ký ức của những người từng gặp họ.
Đời người là một cuộc tiễn đưa. Thế hệ này đi qua, thế hệ khác lại nối tiếp. Những người con hôm nay rồi cũng sẽ trở thành cha mẹ già của ngày mai. Cách ta đối xử với đấng sinh thành không chỉ nói lên đạo hiếu, mà còn là bài học lặng lẽ dành cho chính con cháu mình.
Xin đừng đợi đến khi căn nhà vắng tiếng cha, gian bếp thiếu bóng mẹ mới tiếc nuối những lần mình đã không trở về.
Nếu cha mẹ còn sống, cuối tuần này hãy bớt một cuộc vui, gác lại một công việc chưa thật sự cấp bách để về ăn với cha mẹ một bữa cơm. Nếu cha mẹ còn đang tự mình chạy lo giấy tờ, bệnh tật hay những việc gia đình, xin đừng để đôi chân đã mỏi ấy phải tiếp tục bước đi một mình.
Bởi cha mẹ già không cần chúng ta trả lại cả một đời hy sinh.
Họ chỉ cần biết rằng, giữa những bộn bề của cuộc sống, các con vẫn còn nhớ đường về nhà.
HÀ LÊ
THỜI NÉT SỐ – CHUYỆN CUỐI TUẦN