Hình minh họa ( Ảnh mạng internet)
Không ai phủ nhận rằng mỗi tác phẩm báo chí là kết quả của quá trình đầu tư nhân lực, tài chính và trí tuệ. Bảo vệ thành quả lao động của nhà báo là bảo vệ sự phát triển bền vững của nền báo chí cách mạng Việt Nam.
Tuy nhiên, bên cạnh mục tiêu đúng đắn đó, thực tiễn cũng đang đặt ra nhiều câu hỏi cần được giải đáp để việc thực thi pháp luật đạt được sự cân bằng giữa bảo vệ bản quyền và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin chính thống của người dân.
Theo Luật Báo chí 2025, việc sử dụng tác phẩm báo chí của cơ quan báo chí phải có thỏa thuận theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ. Đồng thời, Nghị định 174/2026 quy định xử phạt đối với hành vi cung cấp, chia sẻ tác phẩm báo chí mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền.
Nếu áp dụng nguyên tắc này theo hướng mọi trường hợp sử dụng lại tác phẩm báo chí đều phải có thỏa thuận riêng với từng cơ quan báo chí, thì một câu hỏi lớn được đặt ra: mô hình trang thông tin điện tử tổng hợp sẽ hoạt động như thế nào?
Trong nhiều năm qua, Nhà nước đã cấp phép cho các trang thông tin điện tử tổng hợp với mục tiêu tập hợp, chọn lọc và lan tỏa thông tin từ các nguồn báo chí chính thống, đồng thời phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm về nguồn trích dẫn và nội dung theo giấy phép được cấp.
Nếu nay việc khai thác nội dung đều phải trải qua quy trình xin phép riêng với từng cơ quan báo chí, thì trên thực tế, nhiều đơn vị sẽ gặp khó khăn.
Một trang thông tin điện tử tổng hợp có thể phải theo dõi hàng chục, thậm chí hàng trăm cơ quan báo chí. Nếu phải ký kết hoặc thỏa thuận riêng với từng đơn vị, chi phí quản trị, thời gian và thủ tục hành chính sẽ tăng lên rất lớn, đặc biệt đối với các đơn vị truyền thông nhỏ hoặc hoạt động vì mục tiêu phổ biến thông tin.
Điều đáng quan tâm hơn là hiện chưa có một cơ chế thống nhất.
Mỗi cơ quan báo chí có thể có một chính sách cấp phép khác nhau. Có đơn vị sẵn sàng hợp tác, có đơn vị yêu cầu hợp đồng riêng, có đơn vị áp dụng mức phí khai thác nội dung, trong khi cũng có đơn vị chưa công bố cơ chế cấp phép rõ ràng.
Nếu không có một đầu mối hoặc một cơ chế chung, việc thực hiện quy định "phải có thỏa thuận" sẽ trở thành một bài toán rất khó đối với các đơn vị hoạt động hợp pháp.
Trong khi đó, các nền tảng xuyên biên giới, nhiều tài khoản mạng xã hội hoặc website hoạt động không phép lại có thể vẫn tiếp tục lan truyền thông tin theo nhiều cách khác nhau.
Một nghịch lý có thể xuất hiện là những đơn vị được cấp phép, chịu sự quản lý của pháp luật lại gặp nhiều rào cản hơn trong việc phổ biến thông tin chính thống.
Từ góc độ chính sách truyền thông, đây là vấn đề cần được nghiên cứu kỹ.
Mục tiêu của Nhà nước là xây dựng hệ sinh thái thông tin lành mạnh, đưa thông tin chính thống đến người dân nhanh nhất, chính xác nhất để hạn chế tin giả, tin sai sự thật.
Nếu cơ chế thực hiện khiến việc lan tỏa thông tin chính thống trở nên khó khăn hơn, thì rất cần có những hướng dẫn cụ thể để vừa bảo vệ quyền tác giả, vừa bảo đảm hiệu quả truyền thông.
Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy nhiều quốc gia đang tìm cách cân bằng hai mục tiêu này.
Liên minh châu Âu tăng cường bảo vệ quyền của nhà xuất bản báo chí trên môi trường số, nhưng đồng thời nhiều nước cũng phát triển các cơ chế cấp phép tập thể hoặc cơ chế quản lý bản quyền tập trung nhằm giảm thủ tục cho các bên sử dụng hợp pháp. Mỗi quốc gia có hệ thống pháp luật khác nhau nên không thể áp dụng máy móc, nhưng đây là những kinh nghiệm đáng để Việt Nam nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện chính sách.
Từ thực tiễn đó, Thời Nét Số cho rằng cơ quan quản lý có thể nghiên cứu một số hướng:
Thứ nhất, ban hành hướng dẫn chi tiết về phạm vi "trích dẫn hợp lý", thế nào là sử dụng tác phẩm báo chí và thế nào là chỉ sử dụng thông tin sự kiện.
Thứ hai, nghiên cứu cơ chế cấp phép tập trung hoặc cấp phép tập thể để các cơ quan báo chí vẫn được bảo vệ quyền lợi, trong khi các đơn vị khai thác hợp pháp không phải thực hiện hàng chục hoặc hàng trăm thủ tục riêng lẻ.
Thứ ba, làm rõ cơ chế hoạt động của trang thông tin điện tử tổng hợp đã được cấp phép, xác định rõ quyền, nghĩa vụ và giới hạn trong việc dẫn nguồn báo chí để tránh cách hiểu và áp dụng không thống nhất.
Thứ tư, khuyến khích mô hình chia sẻ liên kết bài gốc kết hợp với cơ chế khai thác nội dung hợp lý, qua đó vừa tăng lượng độc giả cho báo chí, vừa bảo đảm thông tin chính thống được lan tỏa rộng rãi.
Bảo vệ bản quyền báo chí là xu hướng tất yếu trong kỷ nguyên số và là yêu cầu cần thiết để khuyến khích đầu tư vào nội dung chất lượng. Tuy nhiên, việc xây dựng cơ chế thực thi cũng cần hướng đến sự hài hòa giữa ba mục tiêu: bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan báo chí; bảo đảm quyền tiếp cận thông tin chính thống của người dân; và tạo điều kiện cho các chủ thể hoạt động truyền thông hợp pháp phát huy vai trò trong việc lan tỏa thông tin.
Luật Báo chí 2025 và Nghị định 174/2026 mở ra một giai đoạn mới trong quản lý hoạt động báo chí trên môi trường số. Điều mà cộng đồng báo chí, các trang thông tin điện tử và người làm truyền thông đang mong đợi lúc này là những hướng dẫn cụ thể, thống nhất và khả thi để mục tiêu bảo vệ bản quyền không làm giảm sức lan tỏa của thông tin chính thống, mà ngược lại, góp phần xây dựng một môi trường truyền thông minh bạch, công bằng và phát triển bền vững.
HÀ LÊ
Anh Trần Viết Ý
28/06/2026 12:17:48Người dùng
Bảo vệ bản quyền báo chí là đúng, nhưng cũng cần cơ chế để thông tin chính thống được lan tỏa
Từ ngày 1/7/2026, Luật Báo chí 2025 cùng Nghị định 174/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong việc bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí trên môi trường số. Đây là chủ trương cần thiết trong bối cảnh tình trạng sao chép, "xào nấu", khai thác trái phép tin, bài, hình ảnh, video của các cơ quan báo chí diễn ra phổ biến trong nhiều năm qua.
Hình minh họa ( Ảnh mạng internet)
Không ai phủ nhận rằng mỗi tác phẩm báo chí là kết quả của quá trình đầu tư nhân lực, tài chính và trí tuệ. Bảo vệ thành quả lao động của nhà báo là bảo vệ sự phát triển bền vững của nền báo chí cách mạng Việt Nam.
Tuy nhiên, bên cạnh mục tiêu đúng đắn đó, thực tiễn cũng đang đặt ra nhiều câu hỏi cần được giải đáp để việc thực thi pháp luật đạt được sự cân bằng giữa bảo vệ bản quyền và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin chính thống của người dân.
Theo Luật Báo chí 2025, việc sử dụng tác phẩm báo chí của cơ quan báo chí phải có thỏa thuận theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ. Đồng thời, Nghị định 174/2026 quy định xử phạt đối với hành vi cung cấp, chia sẻ tác phẩm báo chí mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền.
Nếu áp dụng nguyên tắc này theo hướng mọi trường hợp sử dụng lại tác phẩm báo chí đều phải có thỏa thuận riêng với từng cơ quan báo chí, thì một câu hỏi lớn được đặt ra: mô hình trang thông tin điện tử tổng hợp sẽ hoạt động như thế nào?
Trong nhiều năm qua, Nhà nước đã cấp phép cho các trang thông tin điện tử tổng hợp với mục tiêu tập hợp, chọn lọc và lan tỏa thông tin từ các nguồn báo chí chính thống, đồng thời phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm về nguồn trích dẫn và nội dung theo giấy phép được cấp.
Nếu nay việc khai thác nội dung đều phải trải qua quy trình xin phép riêng với từng cơ quan báo chí, thì trên thực tế, nhiều đơn vị sẽ gặp khó khăn.
Một trang thông tin điện tử tổng hợp có thể phải theo dõi hàng chục, thậm chí hàng trăm cơ quan báo chí. Nếu phải ký kết hoặc thỏa thuận riêng với từng đơn vị, chi phí quản trị, thời gian và thủ tục hành chính sẽ tăng lên rất lớn, đặc biệt đối với các đơn vị truyền thông nhỏ hoặc hoạt động vì mục tiêu phổ biến thông tin.
Điều đáng quan tâm hơn là hiện chưa có một cơ chế thống nhất.
Mỗi cơ quan báo chí có thể có một chính sách cấp phép khác nhau. Có đơn vị sẵn sàng hợp tác, có đơn vị yêu cầu hợp đồng riêng, có đơn vị áp dụng mức phí khai thác nội dung, trong khi cũng có đơn vị chưa công bố cơ chế cấp phép rõ ràng.
Nếu không có một đầu mối hoặc một cơ chế chung, việc thực hiện quy định "phải có thỏa thuận" sẽ trở thành một bài toán rất khó đối với các đơn vị hoạt động hợp pháp.
Trong khi đó, các nền tảng xuyên biên giới, nhiều tài khoản mạng xã hội hoặc website hoạt động không phép lại có thể vẫn tiếp tục lan truyền thông tin theo nhiều cách khác nhau.
Một nghịch lý có thể xuất hiện là những đơn vị được cấp phép, chịu sự quản lý của pháp luật lại gặp nhiều rào cản hơn trong việc phổ biến thông tin chính thống.
Từ góc độ chính sách truyền thông, đây là vấn đề cần được nghiên cứu kỹ.
Mục tiêu của Nhà nước là xây dựng hệ sinh thái thông tin lành mạnh, đưa thông tin chính thống đến người dân nhanh nhất, chính xác nhất để hạn chế tin giả, tin sai sự thật.
Nếu cơ chế thực hiện khiến việc lan tỏa thông tin chính thống trở nên khó khăn hơn, thì rất cần có những hướng dẫn cụ thể để vừa bảo vệ quyền tác giả, vừa bảo đảm hiệu quả truyền thông.
Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy nhiều quốc gia đang tìm cách cân bằng hai mục tiêu này.
Liên minh châu Âu tăng cường bảo vệ quyền của nhà xuất bản báo chí trên môi trường số, nhưng đồng thời nhiều nước cũng phát triển các cơ chế cấp phép tập thể hoặc cơ chế quản lý bản quyền tập trung nhằm giảm thủ tục cho các bên sử dụng hợp pháp. Mỗi quốc gia có hệ thống pháp luật khác nhau nên không thể áp dụng máy móc, nhưng đây là những kinh nghiệm đáng để Việt Nam nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện chính sách.
Từ thực tiễn đó, Thời Nét Số cho rằng cơ quan quản lý có thể nghiên cứu một số hướng:
Thứ nhất, ban hành hướng dẫn chi tiết về phạm vi "trích dẫn hợp lý", thế nào là sử dụng tác phẩm báo chí và thế nào là chỉ sử dụng thông tin sự kiện.
Thứ hai, nghiên cứu cơ chế cấp phép tập trung hoặc cấp phép tập thể để các cơ quan báo chí vẫn được bảo vệ quyền lợi, trong khi các đơn vị khai thác hợp pháp không phải thực hiện hàng chục hoặc hàng trăm thủ tục riêng lẻ.
Thứ ba, làm rõ cơ chế hoạt động của trang thông tin điện tử tổng hợp đã được cấp phép, xác định rõ quyền, nghĩa vụ và giới hạn trong việc dẫn nguồn báo chí để tránh cách hiểu và áp dụng không thống nhất.
Thứ tư, khuyến khích mô hình chia sẻ liên kết bài gốc kết hợp với cơ chế khai thác nội dung hợp lý, qua đó vừa tăng lượng độc giả cho báo chí, vừa bảo đảm thông tin chính thống được lan tỏa rộng rãi.
Bảo vệ bản quyền báo chí là xu hướng tất yếu trong kỷ nguyên số và là yêu cầu cần thiết để khuyến khích đầu tư vào nội dung chất lượng. Tuy nhiên, việc xây dựng cơ chế thực thi cũng cần hướng đến sự hài hòa giữa ba mục tiêu: bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan báo chí; bảo đảm quyền tiếp cận thông tin chính thống của người dân; và tạo điều kiện cho các chủ thể hoạt động truyền thông hợp pháp phát huy vai trò trong việc lan tỏa thông tin.
Luật Báo chí 2025 và Nghị định 174/2026 mở ra một giai đoạn mới trong quản lý hoạt động báo chí trên môi trường số. Điều mà cộng đồng báo chí, các trang thông tin điện tử và người làm truyền thông đang mong đợi lúc này là những hướng dẫn cụ thể, thống nhất và khả thi để mục tiêu bảo vệ bản quyền không làm giảm sức lan tỏa của thông tin chính thống, mà ngược lại, góp phần xây dựng một môi trường truyền thông minh bạch, công bằng và phát triển bền vững.
HÀ LÊ